Cho đến ngày hôm nay, giữa lòng Sài Gòn vẫn còn những người thợ một lòng với nghề xưa dù thời thế đã thay đổi. Hằng ngày, đôi tay họ vẫn tỉ mỉ, khéo léo “chữa lành” cho rất nhiều cuốn sách cũ.
Lửa nghề được thắp lên nhờ tình yêu dành cho sách
Ông Võ Văn Rạng (65 tuổi, ngụ phường Xuân Hòa, TP.HCM) là một người thợ sửa sách đã làm nghề hơn 40 năm. Nhắc về khoảng thời gian mới bắt đầu làm nghề, ông bồi hồi nhớ lại: “Ngày xưa, vào cái giai đoạn khoảng từ những năm 70 đến những năm 90, người Sài Gòn ai cũng mê sách. Mọi người, từ người lớn cho đến trẻ nhỏ, ai cũng say mê lật những trang sách để nghiền ngẫm từng con chữ. Bản thân tôi cũng vậy.” Chính nhờ tình yêu dành cho sách, ông Rạng bén duyên với công việc sửa chữa sách và theo nghề suốt từ sau năm 1975 đến nay. Sửa chữa sách cũ không chỉ là một cái nghề, mà còn là cả một thời tuổi trẻ, là thú vui của một người yêu sách nhiều như ông Rạng.
Khác với ông Rạng, anh Trịnh Hán Quang (26 tuổi, ngụ phường Bảy Hiền, TP.HCM), mới bắt đầu theo nghề sửa chữa sách cũ vài năm trở lại đây. Anh Quang từng là kỹ sư điện tử, nhưng vì yêu thích sách từ bé, anh quyết định mày mò tìm hiểu và học cách phục chế sách. Đến năm 2022, anh quyết định nhận sửa quyển sách và đầu tiên và chính thức theo nghề từ đó. Đối với anh, việc phục chế sách cũ chính là góp phần vào việc bảo tồn các giá trị tinh thần cũng như là góp phần giúp những người khách của mình lưu giữ những kỷ niệm còn lại từ ngày trước.
Công việc sửa chữa sách cũ không phải dễ. Để có thể phục chế hoàn hảo những quyển sách đã bị hư hỏng, người thợ cần phải có tay nghề cực kỳ khéo léo cũng như là phải đặt hết tâm huyết của mình vào nó. Nói về tầm quan trọng của việc cẩn thận khi làm công việc này, anh Quang cho biết: “Đối với những quyển sách quý, đặc biệt là những quyển sách có niên đại lâu đời, giấy thường sẽ bị ố hay bị rách, mình phải đặc biệt cẩn thận. Khi mình không cẩn thận, chỉ cần lật không đúng cách thôi là quyển sách quý của khách gửi cho mình sửa chữa sẽ đi đời ngay lập tức.”
“Riêng đối với công việc này, máy móc không thể nào thay thế mình được. Những cuốn sách đã cũ rồi thì rất dễ bị hư hại nặng thêm nếu đưa vào máy làm. Vì vậy, gần như mọi công đoạn tôi đều làm bằng tay”, ông Rạng kể. Chính vì vậy mà ngoài khéo léo, người thợ còn phải cực kỳ kiên nhẫn. Bởi lẽ, các công đoạn từ tháo sách, khâu sách cho đến làm bìa đều phải được làm thủ công bằng chính đôi tay của người thợ.
Vì rất yêu thích sách nên cả ông Rạng và anh Quang đều vô cùng tỉ mỉ khi làm công việc của mình. Mỗi khi làm xong một quyển sách và giao lại cho khách, cả hai người đều cảm thấy rất vui mừng. Nếu với anh Quang, đó là cảm giác tâm đắc và tự hào vì mình đã giúp thêm một người lưu giữ lại những kỷ niệm của họ thì với ông Rạng, đó là cảm giác hài lòng, nhẹ nhõm vì mình vẫn còn làm nghề, vẫn còn đi theo con đường mình yêu thích. Những cảm giác đó cùng với tình yêu sách đã giúp thắp sáng ngọn lửa nghề trong lòng những người thợ.
Nỗ lực lưu giữ nghề xưa
Nghề đóng sách và phục chế sách đã có ở TP.HCM từ rất lâu về trước và đặc biệt phát triển vào giai đoạn những năm 70 đến những năm 90 thế kỷ 20. Đây là giai đoạn văn hóa đọc sách, báo giấy rất phổ biến ở TP.HCM.
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, nghề này đã không còn phổ biến như xưa nữa. Bước vào thời đại 4.0, lượng người đọc sách giấy ngày càng trở nên ít hơn khi sách, báo điện tử ngày càng phát triển và trở nên tiện lợi hơn. Chính vì vậy, nhiều thợ đã bỏ nghề để đi làm những công việc khác đảm bảo thu nhập hơn.
Ông Rạng thở dài, không khỏi tiếc nuối khi nhắc đến sự thay đổi ấy: “Ngày nay người ta đọc sách, báo qua mạng là chủ yếu, ít ai đọc sách giấy lắm. Khách của tôi giờ cũng ít hẳn đi so với ngày trước.” Khách hàng của ông Rạng hiện nay đa phần đều là những người trung niên, những khách quen đã gắn bó với ông từ hơn chục năm nay, chỉ có một số ít là khách mới.
Bạn Mỹ Hạnh, cháu nội một khách hàng của ông Rạng, rất vui khi nhận được cuốn sách của ông nội mình từ tay ông Rạng. “Ông nội của mình ngày trước thỉnh thoảng hay đến đây nhờ ông Rạng sửa sách. Ông đã biết đến ông Rạng hơn chục năm về trước rồi, đến giờ biết ông Rạng vẫn còn làm, ông rất vui vì vẫn còn người nhận sửa chữa những cuốn sách của ông”, Mỹ Hạnh kể.
Trước những thay đổi của thời đại, điều khiến ông Rạng lo nhất chính là còn quá ít thợ theo nghề cũng như là việc nhiều người đã không còn hứng thú với việc đọc sách giấy. Ông cho biết, những người bạn làm nghề cùng ông ngày trước giờ đã bỏ nghề hết, chỉ có ông còn trụ lại đến bây giờ. “Ai muốn học nghề cứ tìm tôi, tôi sẵn sàng chỉ dạy”, ông chia sẻ, trong lòng chỉ mong cái nghề đã theo mình suốt hơn 40 năm không bị thất truyền.
Còn đối với anh Quang, những thay đổi ấy không thể cản bước được anh đi theo con đường mình đã chọn. Tuy nhiên, bản thân anh cũng không khỏi cảm thấy lo lắng vì biết công việc của mình có rất ít người làm. Anh cũng mong có thêm nhiều người trẻ cùng với mình duy trì nghề xưa, vì vậy nên anh đã mở một lớp học phục chế sách hoàn toàn miễn phí.
“Bất kỳ ai có niềm đam mê với sách cũ đều có thể đến tham gia lớp học của tôi. Khi tôi mở lớp học này, tôi mong muốn những người tham gia học sẽ có được những kiến thức cơ bản để nhận biết những dấu hiệu sách bị hư hỏng, cũng như là biết cách phục chế cơ bản đối với một cuốn sách bị hư”, anh Quang bộc bạch.
Nhờ có những người thợ yêu và đặt hết tâm huyết của mình vào nghề như ông Rạng và anh Quang nên nghề đóng sách và phục chế sách vẫn giữ được một vị trí nhất định giữa sự thay đổi của thời đại.
Thảo Ly – Minh An
