Không dừng ở cuộc chiến sinh tồn giữa con người và sinh vật ngoài hành tinh, Hope Vùng Tử Địa cho thấy tham vọng lớn hơn của Na Hong-Jin: dùng nỗi sợ trước điều xa lạ để mổ xẻ cách hiểu lầm có thể đẩy hai cộng đồng đến bạo lực. Phim mạnh ở không khí căng thẳng, hình ảnh và những trường đoạn hành động dữ dội, dù cấu trúc nhiều tuyến đôi lúc khiến mạch kể bị phân tán.
Trong 18 năm sự nghiệp, Na Hong-Jin chỉ thực hiện ba phim dài trước khi bước vào Hope Vùng Tử Địa (Hope). Khác những tác phẩm lấy bối cảnh nội địa trước đó, lần này đạo diễn Hàn Quốc chọn khoa học viễn tưởng, quy tụ dàn diễn viên quốc tế và đặt câu chuyện trong một cuộc chạm trán với sinh vật ngoài Trái Đất.
Thay đổi về quy mô và thể loại không khiến Na Hong-Jin từ bỏ thế mạnh quen thuộc. Quái vật, súng đạn hay những màn truy đuổi chỉ là lớp ngoài. Thứ ông quan tâm hơn vẫn là con người khi bị ném vào một tình thế vượt khỏi khả năng lý giải.
Nỗi sợ bắt đầu từ thứ không thể gọi tên
Phim mở đầu tại Hope Harbor, một thị trấn cảng hẻo lánh gần khu phi quân sự. Tin tức về một con hổ xuất hiện tưởng như chỉ là sự cố bất thường. Nhưng lực lượng cứu hộ đang được điều đi chữa cháy rừng, liên lạc với bên ngoài bị cắt đứt và người dân dần nhận ra thứ đang đe dọa họ không phải một con thú hoang.
Chỉ còn một số cảnh sát địa phương và người dân đứng ra chống trả. Từ đây, cuộc săn hổ biến thành cuộc đối đầu với những sinh vật đến từ hành tinh khác.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách Na Hong-Jin trì hoãn câu trả lời. Trong khoảng 50 phút đầu, ông không vội cho người xem nhìn rõ mối đe dọa. Khán giả bị đặt ngang hàng với nhân vật: nghe thấy, nghi ngờ, chạy trốn nhưng chưa biết chính xác mình đang sợ điều gì.
Cách làm này gợi đến Jaws: thứ chưa xuất hiện rõ ràng thường đáng sợ hơn thứ đã bị nhìn thấy.
Nhờ vậy, căng thẳng của Hope Vùng Tử Địa không phụ thuộc hoàn toàn vào tạo hình quái vật. Nó đến từ trạng thái thiếu thông tin. Khi con người không hiểu điều đứng trước mặt, bản năng đầu tiên là gán cho nó một cái tên quen thuộc – “con hổ” – rồi sau đó xem nó như mối đe dọa cần tiêu diệt.
Chi tiết tưởng đơn giản ấy lại đặt nền móng cho lớp nghĩa quan trọng nhất của phim.
Hành động dữ dội nhưng không chỉ để phô diễn quy mô
Khi bí ẩn dần được bóc tách, Hope Vùng Tử Địa chuyển mạnh sang hành động. Phim chia cuộc chiến thành ba tuyến: Bum-seok cố thủ bảo vệ ngôi làng; Sung-ki sinh tồn trong khu rừng được ghi hình tại Romania; chặng cuối là cuộc rượt đuổi tốc độ cao trên đường bộ.
Cách tổ chức này giúp phim liên tục thay đổi trạng thái. Không gian làng quê tạo cảm giác phòng thủ, khu rừng biến cuộc chiến thành trò săn đuổi, còn đường bộ giải phóng năng lượng bằng tốc độ.
Đổi lại, ba tuyến hành động khiến câu chuyện đôi lúc bị chia nhỏ. Khi phim đang tích lũy căng thẳng ở một nhân vật, việc chuyển sang tuyến khác có thể làm cảm xúc bị ngắt. Đây là cái giá của tham vọng kể một cuộc khủng hoảng trên diện rộng thay vì bám chặt vào một nhân vật trung tâm.
Na Hong-Jin cũng không duy trì một sắc thái nghiêm trọng từ đầu đến cuối. Giữa tiếng súng, những màn đua xe và cảnh sinh tồn là các mảng hài thô mộc, gắn với đời sống làng xã và nhiều câu chửi thề. Sự tương phản giúp bộ phim không trở thành một khối hành động nặng nề kéo dài.
Máy quay biến thiên nhiên thành một phần của cuộc săn
Nếu hành động tạo năng lượng thì hình ảnh tạo nên vóc dáng cho bộ phim.
Hong Kyung-pyo tái hợp Na Hong-Jin sau The Wailing. Những cánh rừng, núi non và không gian hoang sơ không đơn thuần đóng vai trò phông nền. Khi con người bị thu nhỏ giữa thiên nhiên rộng lớn, cảm giác bất lực trước một sinh vật chưa thể lý giải càng rõ rệt.
Các trường đoạn tốc độ cao lại đẩy hình ảnh sang thái cực khác: chuyển động gấp, va chạm và súng đạn tạo ra cảm giác hỗn loạn. Hai trạng thái – thiên nhiên rộng lớn và hành động dồn dập – bổ sung cho nhau, khiến Hope Harbor có cảm giác vừa biệt lập vừa không ngừng bị xâm phạm.
Phần thiết kế sinh vật cũng đáng chú ý. Bốn chủng loài ngoài hành tinh không được tạo ra như những con quái vật đồng dạng. Chúng có hình dáng, màu sắc và biểu cảm riêng, qua đó hé lộ một xã hội có phân tầng và cấu trúc phức tạp. Hàng chục nhà thiết kế từ nhiều quốc gia tham gia quá trình phát triển tạo hình.
Đây là lựa chọn quan trọng bởi nó chuẩn bị cho cú chuyển về góc nhìn ở phần sau: những thứ con người gọi chung là “quái vật” thực chất cũng thuộc về một cộng đồng.
Hwang Jung-min và Zo In-sung đại diện cho hai kiểu sinh tồn
Ở tuyến con người, Hwang Jung-min tạo nên Bum-seok từ hình ảnh một cảnh sát vùng quê vốn quen với trộm vặt và giấy tờ hơn là những cuộc chiến sinh tử. Vì thế, phản ứng hoảng loạn ban đầu của nhân vật có cơ sở. Chỉ khi tình thế không còn đường lui, Bum-seok mới lấy lại tinh thần để dẫn dắt lực lượng ít ỏi chống trả.
Zo In-sung đi theo hướng khác. Sung-ki mang bản năng sinh tồn mạnh và bị đẩy trực tiếp vào phần khắc nghiệt của cuộc săn trong rừng. Nam diễn viên tự thực hiện phần lớn những cảnh hành động nguy hiểm. Hoyeon, ở vai điện ảnh dài đầu tiên, phải học lái xe tốc độ cao để tự thực hiện các cảnh hành động.
Tuy nhiên, chính khả năng sống sót của Sung-ki và một số cảnh sát trước những tình huống khắc nghiệt cũng là nơi logic hiện thực bị kéo giãn. Tư liệu gốc thừa nhận sự sinh tồn có phần “hoang đường”, dường như phục vụ dụng ý của đạo diễn nhiều hơn quy luật thông thường.
Đây là một điểm phim phải đánh đổi: càng muốn nhân vật đi đến tận cùng cuộc đối đầu để hoàn thành ý tưởng, kịch bản càng buộc khán giả chấp nhận mức độ sống sót khó tin hơn.
Khi “quái vật” cũng có một xã hội
Michael Fassbender, Alicia Vikander, Taylor Russell và Cameron Britton đảm nhận tuyến sinh vật ngoài hành tinh với những tạo hình khác nhau. Việc sử dụng dàn diễn viên quốc tế ở phía đối diện nhóm diễn viên Hàn Quốc không đơn giản là lựa chọn ngôi sao.
Sự xa lạ về ngoại hình, ngôn ngữ và văn hóa giữa hai nhóm chính là một phần của ẩn dụ.
Con người nhìn sinh vật ngoài hành tinh và thấy quái vật. Nhưng càng về sau, phim cho thấy phía bên kia cũng tồn tại cảm xúc, quan hệ và một cấu trúc xã hội phức tạp. Hai cộng đồng có nhiều điểm tương đồng hơn họ tưởng, chỉ là không có cơ hội hiểu nhau trước khi bạo lực xảy ra.
Ở đây, Hope Vùng Tử Địa bắt đầu đảo ngược câu hỏi quen thuộc của dòng phim xâm lược ngoài hành tinh.
Thay vì hỏi “Con người phải làm gì khi quái vật tấn công?”, bộ phim tiến gần hơn đến câu hỏi: “Điều gì xảy ra nếu cả hai phía đều tin rằng đối phương mới là quái vật?”
Theo chính cách lý giải trong tư liệu phim, đến cuối câu chuyện, người xem có thể nhận ra người dân Hope đã góp phần khơi mào cuộc tàn sát của mình. Thảm kịch vì thế không chỉ đến từ sự xuất hiện của một giống loài xa lạ mà từ việc hai bên chưa kịp hiểu nhau đã lựa chọn chống trả.
Khoa học viễn tưởng chỉ là lớp vỏ
Đó cũng là nơi Hope Vùng Tử Địa có sức nặng hơn một phim quái vật thông thường.
Na Hong-Jin lấy những khác biệt dễ nhìn thấy nhất – hình hài, ngôn ngữ, văn hóa – rồi đẩy chúng đến cực đoan bằng việc đặt hai giống loài cạnh nhau. Nhưng bên dưới lớp da khác biệt ấy, hai phía đều biết sợ hãi, bảo vệ cộng đồng và phản ứng trước nguy hiểm.
Vấn đề là họ không hiểu được điều đó ở đối phương.
Bởi vậy, cuộc chiến trong phim có thể đọc như một vòng luẩn quẩn: xa lạ sinh ra nghi ngờ, nghi ngờ dẫn đến sợ hãi, sợ hãi kích hoạt bạo lực và bạo lực cuối cùng trở thành bằng chứng để mỗi bên tin rằng nỗi sợ ban đầu của mình là đúng. Đây là cách diễn giải từ cấu trúc và chủ đề mà tư liệu phim nêu ra, thay vì một phát ngôn trực tiếp của đạo diễn.
Điểm đáng giá là bộ phim không cần từ bỏ tính giải trí để đi đến lớp nghĩa này. Những cuộc truy đuổi, súng đạn, quái vật và cảnh sinh tồn vẫn vận hành như một tác phẩm khoa học viễn tưởng quy mô lớn. Lớp ẩn dụ nằm phía dưới và chỉ thực sự hiện hình khi góc nhìn về “kẻ xâm lược” bắt đầu thay đổi.
Hope Vùng Tử Địa vì thế có thể chưa hoàn toàn cân bằng giữa tham vọng, hành động và cấu trúc nhiều tuyến. Một số tình huống sinh tồn kéo giãn tính hợp lý, nhịp kể đôi lúc bị phân mảnh. Nhưng bộ phim có một ý tưởng trung tâm đủ rõ để giữ các phần lại với nhau: đôi khi thứ biến một kẻ xa lạ thành quái vật không phải bản chất của họ, mà là nỗi sợ của người đang nhìn họ.
Sau cùng, người ngoài hành tinh không phải câu hỏi khó nhất mà Hope Vùng Tử Địa đặt ra. Câu hỏi khó hơn nằm ở con người: khi đứng trước một thứ hoàn toàn khác mình, chúng ta sẽ cố gắng hiểu nó trước, hay bóp cò trước?
Hope Vùng Tử Địa (Hope) hiện chiếu tại các rạp.
